Public research record

Surp Asdvadzadzin

Urfalı Mateos, 952-1136 yılları arasında yaşananları kaydettiği vakayinamesinde Ergani tarihinden bahsetmiştir. Ergani Kalesi'nde bazı dönemlerde İslam Halifesi'ne, bazı dönemlerde de Bizans imparatoruna biat eden Ermeni beyleri hüküm sürüyordu. Bizans İmparatoru Konstantinos Monomakhos, bölgedeki tüm yerel Ermeni krallıklarını kendisine bağlamak için bölgeye güçlü bir ordu göndererek Ergani Kalesi'ni kuşattı. Prens Hapik (Harbig) bu kuşatma sırasında öldürüldü. Sonraki dönemde Ergani, Akkoyunlular hakimiyetine geçen ilk kale oldu. Günümüzde kalenin çok az bir kısmı ayakta kalmıştır. Din adamı Karekin Sırvantsdyants'ın 1884 yılında yayınlanan "Toros Ahpar" eserinin ikinci cildine göre Arğın, günümüzdeki adıyla Ergani, eski ama sağlam bir kaleye sahipti. Eski önemini kaybetmiş olan şehir, Maden Mutasarrıflığı'na bağlıydı. O zamanlar şehir, günümüzdeki Ergani şehri ile Makam (Zülküf) Dağı arasında kuruluydu. Bir başka tarife göre ise, Zukar (Zülfükar) Efendi'nin Bahçesi'nin üst kısmından başlayarak kuzeydeki Ergani Kalesi'ne uzanıyordu. Halk, bağları ve bahçeleri işleyerek geçiniyor; çeşitli tahıllar, mandalina, nar ve üzüm yetiştiriyordu. Sırvantsdyants'a göre üzümün cinsi o kadar iyiydi ki şehir "üzüm kasabası" olarak adlandırılsa yerinde olurdu. 19. yüzyılın sonlarında, Türk, Kürt ve Ermenilerin yaşadığı şehirde 252 Ermeni hane vardı. 20. yüzyılın başlarında 7 150 nüfuslu Ergani merkezin 3 100'ü Ermeniydi. Vital Cuinet'e göre mahalleler şunlardı: Fevkani (Yukarı Mahalle), Teltinak, Tahtanı (Aşağı) Mahalleleri ve Manastır. Kaynaklara göre, şehirde beş kilise bulunuyordu. Bunlardan biri Zülküf Dağı'ndaki manastırın yanında bulunan Surp Asdvadzadzin Kilisesi'ydi. Yukarı ve orta mahallelerde birer Ermeni kilisesi ve okulu vardı. Ayrıca, Amerikan Board (ABCFM) tarafından kurulan bir Protestan Kilisesi ve okulu da vardı. Partsrahayats Surp Asdvadzadzin Manastırı, Zülküf Dağı veya diğer adıyla Çiyayê Meryema Dağı'nın zirvesinin doğusunda bulunuyordu. Manastır, 1430'lu yıllarda Bitlisli Mıgırdiç Nakkaşyan tarafından tasarlandı ve inşa edildi. 18. yüzyılın sonlarında Sasunlu Rahip Garabed ve Rahip Boğos tarafından onarıldı. Manastırı ziyaret eden Sırvantsdyants, burada pek çok oda bulunduğunu anlatır. El yazması ve basılı kitapları içeren kütüphaneler, nadide eşyaların yer aldığı çinili bir oda, başrahibin odası, kiler ve şarap evi gibi odaları tasvir eder. Ayrıca, günümüzde de yerinde duran iki sarnıçtan bahseder. Burada bulunan aynı isimdeki Surp Asdvadzadzin Kilisesi'nin inşa tarihi tam olarak bilinmemektedir. Ğugas İnciciyan'ın Dünya Coğrafyası adlı eserine göre kilise, Hz. İsa'nın öğrencilerinden Tateos'un adına kuruldu. Sırvantsdyants, kilisenin kubbeli, yüksek, dört köşe ve kâgir inşa edildiğini, içinin çinilerle kaplı olduğunu yazar. Mezarlık, kilisenin kapısına bitişiktir. Polonyalı seyyah Simeon ve arkeolog ve seyyah Gertrude Bell, manastırı ziyaret edenler arasındadır. 1847'de yapılan nüfus sayımında manastırda yaşayan 10 kişi sayılmıştır. Diyarbakırlı yazar Mıgırdiç Margosyan, çocukluk yıllarında trenle Ergani'ye giderek Meryem Ana Kilisesi'ni ziyaret ettiklerini anlatır. Kafile halinde dağı tırmanarak harabe halindeki kiliseye varır, dualarını eder ve geceyi orada geçirirlerdi. Ertesi gün geri dönerlerdi. Tescilli bir yapı olan Surp Asdvadzadzin Kilisesi'nin kalıntıları hâlâ yerinde durmaktadır.

Période

—

Géographie

—

Type

église

Géométrie

Point

Coordonnées

38,29263, 39,76209

Fiabilité

source coordinate